Uwagi i rady dotyczące wychowania dziecka z zespołem Downa

Uwagi i rady adresowane do rodziców i opiekunów, nauczycieli i wychowawców odpowiedzialnych za wychowanie dziecka z zespołem Downa.

Ze względu na specyfikę trudności wychowawczych, jakie mogą sprawiać dzieci z zespołem Downa trzeba je dobrze poznać. Nie dopuszczać nigdy do tego, by pogrążyły się w nudzie i bezczynności, ani też nie zezwalać na pozbawione kontroli i niepotrzebne działania, obciążające fizycznie i wyczerpujące nerwowo.

W przypadku małego dziecka wskazane jest wykorzystanie uczenia poprzez zabawę, która pozwala na utrzymanie optymalnego poziomu pobudzania, rozwijając niezbędna w jego życiu funkcje.

W kontakcie z dzieckiem należy zachować spokój, opanowanie, wprowadzając nastrój ciepła, miłej atmosfery. Stwarzać klimat dialogu, akceptując zainteresowanie dzieckiem i jego problemami. Należy go cierpliwie słuchać, pomóc wyartykułować problem, z którym się do nas zwraca, jeśli ma z tym trudności.

Wydając dziecku polecenia bierzmy pod uwagę to, że może ono wykazywać przedłużoną reaktywność na nasze wypowiedzi (bodźce słowne), bo może ich czasem nie rozumieć.

Mówiąc do dziecka starajmy się wypowiadane słowa wzmacniać gestem, by dobrze rozumiało to, o co nam chodzi.

Jeśli słabo reaguje na bodźce słuchowe należy sprawdzić, czy dobrze słyszy, ponieważ dzieci te czasami gorzej słyszą.

Należy ograniczyć dziecku do niezbędnego minimum „zajęcia siedzące” na korzyść ruchowych, połączonych z dyslokacją.

Dbać o kontrolę i korekcję wad wzroku, gdyż u dzieci z zespołem Downa często występują wady i dysfunkcje narządu wzroku (zez, krótkowzroczność, zapalenie spojówek, łzawienie oczu, swędzenie powiek itp.

Wykorzystać predyspozycje i uzdolnienia dzieci (np. wrażliwość uczuciową, wrażliwość na barwy, muzykalność, poczucie rytmu itp. W procesie ich wychowania i przygotowania do w miarę samodzielnego, aktywnego, pożytecznego i godnego życia.

Usprawniać dłonie i palce, przeciwdziałając wiotkości mięśni i osłabionej wrażliwości końców palców. Masaż palców połączyć z dotykaniem różnego rodzaju materiałów, tworzyw przekształcalnych, uczyć dzieci „oglądania palcami” przedmiotów dotąd im nie znanych.

W poznawaniu świata istotną rolę odgrywają naturalne okazy lub trójwymiarowe modele, różnego rodzaju pomoce, przedmioty codziennego użytku, które dziecko może badać dotykiem. Należy dostarczać do zabaw wielu rozwijających różne funkcje zabawek, jak: klocki, wałki, krążki, drabinki, bryły różnego kształtu i wielkości, tworzywo nie uformowane (np. woda, piasek, kasza, groch itp.).

Wykorzystywać zabawy ukazujące relacje między przedmiotami, a polegające na dopasowywaniu, łączeniu, przekształcaniu, rozłączaniu, piętrzeniu, szeregowaniu, segregowaniu różnego rodzaju zbiorów (klocków, piłeczek, pudełek, kamyków).

Stwarzać sytuacje prowokujące dziecko do stawiania pytań, dostarczać mu okazji do nabywania nowych doświadczeń. Żadne pytanie nie może pozostać bez odpowiedzi. Udzielanie jej jest reakcją zwrotną, która kształtuje u dziecka przekonanie o naszym do niego stosunku.

Włączać dziecko w nurt codziennego życia rodziny. Przydzielać mu, tak dalece jak jest to możliwe i konieczne, różne zadania i obowiązki, czyniąc je za nie odpowiedzialnym.

Umożliwić mu przebywanie z innymi dziećmi, od których nauczy się obcowania z ludźmi, wymiany komunikatów i doświadczeń niezbędnych mu w życiu.

Ułatwiać mu poznawanie siebie, opanowywanie schematu własnego ciała, tak istotnego dla budowania zrębów własnej podmiotowości i tożsamości. Wykorzystywać do tego celu każdą nadarzającą się okazję (np. mycie, ubieranie, zabawy itp.). Do ćwiczeń tych wykorzystać lustro, przybory toaletowe, różnego rodzaju przedmioty codziennego użytku, części garderoby, zabawki itp. Uczyć nazw poszczególnych części ciała, by mogło informować nas o swoich potrzebach, samopoczuciu.

Wykorzystywać rozbudzenie społeczne i seksualne dzieci z zespołem Downa i ich gotowość do uczenia się rozwiązywania rozlicznych problemów logicznych i matematycznych, pojęć czasowo-przestrzennych itp. na przykładzie zabawy lub wynikających z potrzeb, nadarzających się w życiu sytuacji (np. pojęcie zbiorów: dużo-mało osób, podziału członków rodziny ze względu na płeć, podobną lub różną odzież itp., wyznaczanie miejsca: koło mnie, za mną, przy stole, na krześle, pod sufitem, za zasłoną, tam, tu, teraz, potem, dzisiaj, jutro itp.).

Wykorzystywać ich zdolności syntoniczne - zdolności odzwierciedlania zachowań otoczenia, zwłaszcza osób dziecku bliskich, osób dla niego ważnych – nawiązując z nim coraz bogatszy dialog mimiczny, działaniowy, słowny.

Stwarzać dzieciom okazje do uczenia się samodzielności, samosterowności i asertywności (śmiałości, odwagi do zaakceptowania swej woli, pragnień i dążeń, innymi słowy „bycia sobą”, np. podczas zabawy, posiłku, toalety itp.). Nigdy nie zmuszać dziecka do niczego i nie łamać jego uporu ani siłą, ani karą, ponieważ karą nie przezwyciężymy uporu, ani nie wyegzekwujemy oczekiwanych zachowań. Upór łatwiej przezwyciężyć ciepłym, zrozumiałym przez dziecko słowem, pocałunkiem, przytuleniem, a często nawet banalnym żartem, niż krzykiem czy klapsem, który zawsze pozostawia uraz. Repertuar środków „terapeutycznych” musi być bardzo wyważony, dobrany do potrzeb dziecka i sytuacji, w jakiej upór się pojawił.

Przy każdej okazji dawać dziecku sposobność przeżycia radości sprawczej, podkreślać rolę bycia sprawcą.

Nie zmuszać dziecka do zabawy, jeśli nie ma ochoty, gdy jest rozdrażnione, senne lub głodne, gdyż istotą zabawy jest towarzysząca jej radość i przyjemność. Nie znaczy to, że nie należy podejmować prób jego aktywizowania. Dziecko aktywizować można przez zabawkę, prezentację jej wykorzystania w zabawie, zaproszenie do pomocy itp. Czynić to trzeba jednak bardzo ostrożnie, z wyczuciem, by nie zranić uczuć dziecka i nie wywołać u niego zbędnych, negatywnych emocji.

Bibliografia:

K. Boczkowski, Zarys genetyki medycznej, PZWL, Warszawa 1990.

C. Cunningham, Dzieci z zespołem Downa, WSiP, Warszawa 1994.

J. Kostrzewski, Z zagadnień psychologii dziecka umysłowo upośledzonego, Warszawa 1976.

E. Minczakiewicz, Jak pomóc w rozwoju dziecka z zespołem Downa. Poradnik dla rodziców i wychowawców, WNAP, Kraków 2001.

B. Stratford, Zespół Downa - przeszłość, teraźniejszość i przyszłość, PZWL, Warszawa 1993.

Tagi: dzieci z zespolem downa, zespol downa, dziecko z zespołem downa, dziecko z zespolem downa, choroba downa, dzieci z zespołem downa, zespół downa